Son yıllarda yapay zekâ sektörüne akıtılan milyarlarca dolarlık devasa yatırımlar, küresel ekonomi ile bu teknolojiyi ayrılmaz bir bütün hâline getirdi. Ancak üretken yapay zekâ odaklı büyümenin gerçek bir değer mi yarattığı, yoksa yeni bir teknolojik balon mu olduğu tartışması, teknoloji yorumcusu Ed Zitron’ın yayımladığı analizle yeni bir boyut kazandı. Sektöre yönelik şüpheci yaklaşımlarıyla tanınan Zitron, mevcut riskin genel bir “yapay zekâ balonu” olmaktan çıkıp doğrudan bir “OpenAI balonu” hâline geldiğini savunuyor. Analiste göre ChatGPT’nin öncülüğünde tüm sektörün lokomotifi konumuna gelen OpenAI, olası bir başarısızlık durumunda 2008 küresel ekonomik krizini tetikleyen Lehman Brothers ile aynı kaderi paylaşarak zincirleme bir çöküşü başlatabilir.
BÜTÜN BİR EKOSİSTEM TEK BİR VARSAYIMA BAĞLI
Zitron’ın temel argümanına göre OpenAI, sıradan bir teknoloji girişimi olmanın çok ötesinde, tüm yapay zekâ yatırım döngüsünün temel direği olarak işlev görüyor. Yatırımcıların devasa veri merkezlerine milyarlarca dolar fon sağlaması, çip üreticisi NVIDIA’nın GPU (grafik işlemci) ünitelerine olan talebin katlanarak artacağına inanılması ve büyük dil modellerinin gelecekte kârlılığa ulaşacağı yönündeki tüm iyimser beklentiler, tamamen OpenAI’ın nihai başarıya ulaşacağı varsayımına dayanıyor. Bu güven zincirinde yaşanacak tek bir kırılmanın; veri merkezi operatörlerinden bulut bilişim şirketlerine, yarı iletken üreticilerinden altyapı sağlayıcılarına kadar tüm küresel teknoloji borsalarında bir domino etkisi yaratacağı öngörülüyor.
FİNANSAL YAPIYA YÖNELİK ÜÇ KRİTİK ELEŞTİRİ
Analiz, OpenAI’ın iş modelinin uzun vadede iflas etmeye mahkûm olduğunu üç temel gerekçeyle açıklıyor:
Çıkarım (Inference) Maliyetleri: Kullanıcı sayısı arttıkça her sorgunun daha fazla GPU gücü, elektrik ve sunucu maliyeti yaratması; kurumsal gelirlerin bu giderleri karşılayamaması durumunda şirketin büyüdükçe zararının da büyümesine yol açıyor.
Kontrolsüz Sermaye Harcamaları: Sektördeki en büyük gider kaleminin artık model eğitiminden ziyade, milyarlarca dolarlık dev veri merkezlerinin inşası ve sürekli çalışan altyapıların işletilmesi olması, harcamaları nakit akışının çok üzerine çıkarıyor.
Dış Finansmana Kronik Bağımlılık: Şirketin işlem gücü satın alabilmek ve operasyonlarını sürdürebilmek için sürekli yeni yatırım turlarına ihtiyaç duyması, küresel piyasalarda yaşanacak olası bir risk iştahı azalmasında şirketi korumasız bırakıyor.
ALTYAPI DEVLERİ VE ANTHROPIC DE TEHLİKEDE
Zitron’a göre asıl büyük risk sadece OpenAI’ın tüzel kişiliğiyle sınırlı değil, onun etrafında şekillenen ve borçlanarak büyüyen devasa altyapı ekosisteminde gizleniyor. Microsoft, Google, Meta ve Amazon gibi teknoloji devlerinin yanı sıra Oracle ve CoreWeave gibi altyapı oyuncularının piyasa değerleri, yapay zekâ talebinin yıllarca aynı hızla büyüyeceği taahhüdüne dayanıyor. Benzer finansal risklerin Anthropic gibi diğer büyük dil modeli geliştiren şirketler için de geçerli olduğunu belirten analist, bu pahalı modellerin teknoloji devlerinin sürekli fonlaması olmadan ayakta kalamayacağını vurguluyor. Karşıt görüşteki uzmanlar bu karamsar senaryoya katılmasa da, 15 bin kelimelik bu çarpıcı raporun ardından yapay zekâ piyasasındaki gelecek endişesi giderek derinleşiyor.
